 |
| Làm gì khi phạm sai lầm? |
KRISTIN
WONG MAY 22,
2017
Dù
bạn có thiện chí hay cố gắng tới đâu, trong cuộc đời, không thể tránh khỏi có
lúc bạn sẽ mắc sai
lầm.
Sai
lầm có thể sẽ khó nuốt trôi, vì
vậy đôi lúc chúng ta tìm cách lẩn trốn thay vì đối mặt với chúng. Thiên kiến xác
nhận (confirmation bias) sẽ xuất hiện, khiến chúng ta chỉ tìm kiếm bằng chứng
bảo vệ những điều mà chúng ta tin tưởng. Ví dụ, bạn vừa quẹt xe với một chiếc xe
đã có sẵn nhiều vết móp, điều đó mặc nhiên có nghĩa là lỗi nằm ở người tài xế
kia.
Các
nhà tâm lý gọi đó là hiện tượng xung đột nhận
thức (cognitive dissonance)— sự căng thẳng chúng ta cảm nhận khi
hai suy nghĩ, niềm tin, ý kiến hay thái độ trái ngược nhau cùng tồn tại. Ví dụ,
bạn có thể tin rằng bạn là một người tốt bụng và công tâm, vì vậy một khi lỡ
quẹt xe ngừoi khác, bạn sẽ trải nghiệm xung đột về nhận thức. Để đối mặt với nó,
bạn sẽ từ chối rằng mình sai lầm và quả quyết rằng người lái xe kia đáng lẽ phải
thấy bạn, hay bạn vẫn đang đi đúng luật ngay cả khi thực tế không phải
vậy.
“Xung
đột nhận thức là những gì chúng ta cảm thấy khi nhận thức về bản thân
(self-concept)-tôi là người thông minh, tốt bụng, tôi cho rằng niềm tin đó là
đúng đắn- bị đe doạ bởi những bằng chứng cho thấy chúng ta đã làm gì đó không
thông minh, làm tổn hại đến người khác, hay một niềm tin nào đó là không đúng”,
Carol Tavris, đồng tác giả cuốn sách“Mistakes Were Made (But Not by
Me), cho
biết.”
Mặt
khác, chúng ta có thể phòng vệ bằng cách giải thích biện hộ cho sai lầm của
mình. Tâm lý gia Leon Festinger đưa ra thuyết xung đột nhận thức vào những năm
50 khi ông đang nghiên cứu một giáo phái nhỏ tin rằng đĩa bay sẽ cứu họ thoát
khỏi ngày tận thế vào ngày 20 tháng 12 năm 1954. Khi công bố nghiên cứu trong
cuốn sách “When
Prophecy Fails,” ông viết rằng giáo phái trên đã bào chữa cho niềm tin
của mình và cho rằng Thượng đế chỉ đơn giản quyết định tha mạng cho các thành
viên của giáo phái. Việc cậy dựa vào lời giải thích trên giúp những người trong
giáo phái đương đầu với chính xung đột nhận thức của
họ.
“Xung
đột rất khó chịu và chúng ta bị thúc đẩy để giảm thiểu nó,” Tavis cho
biết.
Khi
chúng ta xin lỗi vì làm sai, chúng ta phải chấp nhận xung đột này, và điều đó
khiến chúng ta khó chịu. Ngược lại, nghiên cứu cho thấy việc bám dính lấy sai
lầm lại mang đến cảm giác dễ chịu. Một nghiên cứu đăng trên European Journal of Social
Psychology cho thấy những người
từ chối xin lỗi sau khi mắc sai lầm thường có mức tự trọng, cảm giác kiểm soát
và quyền lực cao hơn những người không từ
chối.
“Một
cách nào đó, việc xin lỗi đem lại quyền lực cho người được xin lỗi,” Tyler
Okimoto, tác giả của nghiên cứu, cho biết. “Ví dụ, tôi xin lỗi vợ có nghĩa là
tôi thừa nhận sai lầm của mình; nhưng nó cũng đưa đến cho cô ta quyền lựa chọn
liệu cô ấy muốn làm giảm sự xấu hổ của tôi qua việc tha thứ, hay làm tăng sự hổ
thẹn bằng cách tiếp tục chì chiết. Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy những người
từ chối xin lỗi có trải nghiệm cảm giác quyền lực và kiểm soát cá nhân tăng nhẹ
trong thời gian
ngắn.”
Cảm
giác quyền lực có thể là một lợi ích hấp dẫn ngắn hạn. Tuy nhiên, nó có thể có
những hệ quả dài hạn. Từ chối xin lỗi có thể đe doạ “sự tin tưởng mà mối quan hệ
được xây dựng trên đó”, Okimoto nhận xét, ông còn cho rằng nó có thể kéo dài mâu
thuẫn và khuyến khích sự bực tức hay trả
thù.
Theo
các chuyên gia, khi bạn từ chối thừa nhận sai lầm, bạn cũng đang ít cởi mở hơn
với những phê bình mang tính xây dựng. Những phê bình này có thể giúp bạn rèn
luyện kĩ năng, sửa chữa những thói quen tiêu cực và sau cùng, cải thiện bản
thân.
“Chúng
ta bám dính những hành vi cũ, ngay cả khi những hành vi mới tốt đẹp, khoẻ mạnh
và thông minh hơn. Chúng ta bám vào những niềm tin khiến chúng ta tự thất bại
quá mức thời gian cho phép,” Tavris chia sẻ. “Và chúng ta khiến vợ chồng, đồng
nghiệp và con cái rất, rất khó chịu với chúng
ta.”
Một
nghiên cứu khác do các nhà nghiên cứu tại Stanford, Carol
Dweck và Karina Schumann, cho thấy con người thường sẵn sàng chịu trách nhiệm
cho sai lầm nếu họ tin rằng họ có khả năng thay đổi hành vi của mình. Tuy vậy,
điều này khó thực hiện hơn chúng ta nghĩ, vậy làm cách nào bạn có thể thay đổi
hành vi và học cách chấp nhận sai
lầm?
Đầu
tiên, bạn cần nhận thấy những xung đột nhận thức đang diễn ra. Tâm trí bạn hoạt
động rất tích cực để bảo toàn cảm giác nhân dạng của bạn (sense of identity),
cho nên việc nhận ra xung đột nhận thức có cảm giác như thế nào rất hữu dụng.
Điển hình, nó được biểu hiện qua việc cảm thấy bối rối, căng thẳng, xấu hổ hay
cảm thấy tội lỗi. Những cảm giác đó không nhất thiết có nghĩa là bạn đang làm
sai, nhưng bạn ít nhất có thể dùng chúng để nhắc nhở bản thân nên nhìn tình
huống bằng một góc nhìn đa chiều và nên đặt câu hỏi khách quan với bản thân rằng
liệu bạn có đang làm điều gì có lỗi hay
không.
Tương
tự, bạn cũng có thể học cách nhận ra những lời biện hộ và lý trí hoá thông
thường của bản thân. Hãy nghĩ về một thời điểm bạn làm sai và biết rằng bạn đang
phạm lỗi, tuy nhiên hãy thử biện hộ cho nó. Hãy nhớ khi bạn dùng lí trí bảo vệ
cho hành vi của mình thì sẽ có cảm giác gì và hãy dùng nó như tín hiệu cảnh báo
xung đột nhận thức khi nó xuất hiện vào lần tiếp
theo.
Okimoto
cũng cho biết nên nhớ rằng người khác thường dễ tha thứ hơn bạn nghĩ. Những nét
tính cách như trung thực và khiêm tốn khiến cho bạn trở nên con người hơn và nhờ
vậy, trở nên hoà đồng hơn. Bên cạnh đó, khi bạn rõ ràng đã làm sai, việc từ chối
xin lỗi sẽ cho thấy mức bạn tin tưởng vào bản thân (self-confidence) khá
thấp.
“Nếu
với mọi người, rõ ràng bạn đã mắc sai lầm, việc bảo thủ từ chối nó sẽ khiến cho
mọi người nhận thấy những khuyết điểm thay vì ưu điểm trong tính cách của
bạn.”
Link
nguồn: https://www.nytimes.com/2017/05/22/smarter-living/why-its-so-hard-to-admit-youre-wrong.html
Dịch: Hành Lang Tâm
Lý
0 nhận xét
Đăng nhận xét